Marekani yaiondoa DeepSeek kwenye mifumo ya serikali: ina wasiwasi kuhusu usalama wa data

Marekani imepiga hatua kubwa zaidi dhidi ya kampuni ya AI ya China, DeepSeek: imeiagiza serikali yote ya shirikisho kuiondoa kabisa.

Wizara ya Usalama wa Ndani (DHS) imetoa agizo linalowataka mashirika ya serikali ya kiraia kuondoa bidhaa na huduma za DeepSeek kwenye mifumo yao ya kompyuta na kuacha kuzinunua. Marufuku haiishii kwenye programu za DeepSeek yenyewe — inahusu pia bidhaa na huduma za kampuni nyingine zilizojengwa kwa kutumia teknolojia yake. Mashirika yanaweza kuomba misamaha maalum.

Sababu ni usalama wa kitaifa. Wizara inasema mifano ya DeepSeek "inabeba vitisho vingi" na kuwa matumizi yake "yanaweza kusababisha kuhamishwa kwa data nyeti" kwenda China ikiwa yatatumiwa na wafanyakazi wa serikali au watoa huduma. Wizara inaonya kuwa data nyeti ya watumiaji wa serikali inaweza kufikiwa na mamlaka za China chini ya sheria za China.

Hili si hatua ya kwanza. Mnamo Desemba 2025 Marekani ilipitisha sheria inayolenga matumizi ya DeepSeek kwenye mifumo ya ujasusi na usalama wa kitaifa; agizo hili jipya linaongeza marufuku hadi mashirika yote ya kiraia, likigusa ununuzi mpya na mifumo iliyopo. Idara ya Biashara ilizuia DeepSeek kwenye vifaa vya serikali mwaka jana, Jeshi la Wanamaji la Marekani liliagiza wanajeshi wake wote wasitumie mfano huo, na jimbo la New York limeizuia kwenye vifaa na mitandao ya serikali kwa sababu za faragha ya data na udhibiti wa habari.

China imepinga vikali. Msemaji wa Wizara ya Mambo ya Nje, Mao Ning, alisema Jumanne kwamba Beijing inapinya "kuutumia vibaya wazo la usalama wa kitaifa na kuifanya teknolojia na biashara kuwa suala la kisiasa," na kuongeza: "Tutailinda kwa dhati haki na maslahi halali ya makampuni ya China."

Mzozo huu ni sehemu ya mashindano makubwa ya teknolojia kati ya Marekani na China. DeepSeek, iliyoanzishwa na Liang Wenfeng, ilitikisa sekta ya AI mnamo Januari 2025 ilipoanzisha mfano wake wa ufikiaji wa akili R1 — mfano wa bei nafuu ulioingiza hisa za kampuni kubwa za teknolojia za Marekani mtikisiko. Marekani pia imedai DeepSeek na makampuni mengine matano ya AI ya China — yakiwemo Alibaba na Moonshot AI — wametumia mbinu ya "distillation" kuiba maarifa kwa kiwango kikubwa kutoka kwa mifumo ya AI ya Marekani, kulingana na ripoti ya Septemba ya shirika la usalama wa mtandao CISA. OpenAI iliiambia Bunge la Marekani mwanzoni mwa mwaka kwamba iliona jaribio linaloshukiwa la DeepSeek kuikopi mifano yake, na Anthropic ilisema ilibaini jaribio lisilo halali la DeepSeek na maabara nyingine za China kukusanya matokeo kutoka kwa Claude.

Wakati huo huo, ripoti zinaeleza kwamba China inafikiria kuweka vikwazo vya kuuza nje kwa teknolojia 23 zinazohusiana na AI, zikiwemo miundo ya chipu na baadhi ya mifano ya AI iliyoendelea.

Ina maana gani kwako?

Biashara ndogo: Zana nyingi nafuu za biashara hujengwa juu ya mifano kama DeepSeek. Habari hii inakukumbusha swali muhimu: unapomwaga data ya wateja kwenye zana ya bure au nafuu, data hiyo inaenda wapi — na sheria za nchi gani zinaamua nani anaweza kuifikia? Kama unashughulikia taarifa za wateja, biashara, au malipo, jua sera ya faragha ya zana unayotumia.

Watengenezaji wa programu: Marufuku inahusu huduma zilizojengwa juu ya DeepSeek — lakini mifano yake ni ya misimbo wazi (open-weight). Wasanidi programu wanaweza kupakua mfano na kuendesha kwenye seva zao wenyewe, ambapo data haiondoki kwenye mifumo yao. Hii ndiyo tofauti muhimu kati ya kutumia API na kuijendesha mwenyewe.

Wanafunzi na watumiaji wa kila siku: DeepSeek ni maarufu sana Afrika Mashariki kwa sababu ni bure na ni haraka. Marufuku hii haiwahusu — ni ya mashirika ya serikali ya Marekani. Lakini ni fundisho la jumla: usiweke nambari yako ya kitambulisho, taarifa za akaunti yako ya benki, au siri za kibiashara kwenye chatbot yoyote, bure au ya kulipia.