Benki ya Maendeleo ya Afrika na UNDP waanza utekelezaji wa mpango wa AI wa dola bilioni 10

Mpango mkubwa wa kuleta akili bandia (AI) barani Afrika umeanza hatua ya utekelezaji. Ujumbe kutoka Shirika la Umoja wa Mataifa la Maendeleo (UNDP), ukiongozwa na Keyzom Ngodup Massally, Mkurugenzi wa Kituo cha AI kwa Maendeleo Endelevu, uliitembelea Benki ya Maendeleo ya Afrika ili kuchukua mpango wa pamoja wa "AI 10 Billion Initiative" kutoka ahadi za uzinduzi hadi kazi halisi nchini.

Mpango huu ulioundwa kwa pamoja na benki hiyo, UNDP na washirika wa sekta binafsi unalenga kukusanya dola bilioni 1 kila mwaka kwa muongo mmoja — jumla ya dola bilioni 10 — na unaweza kuchangia kuundwa kwa ajira milioni 25 mpya ifikapo 2035. Uzinduzi wake ulifanyika kwenye Jukwaa la AI la Nairobi Februari 2026, na sasa utaanza na nchi tano kabla ya kupanuka hadi nchi 20 ifikapo mwisho wa 2027. (Nchi hizo tano hazikutajwa hadharani.)

Katika kila nchi, mpango utafuata hatua tatu: kwanza uchambuzi wa fursa za kuongeza uzalishaji nchini humo, kisha uteuzi na uandaaji wa miradi ya umma na binafsi hadi iwe tayari kufadhiliwa, na hatimaye jukwaa la uwekezaji litakalounganisha serikali, wawekezaji na jumuiya za kiuchumi za kikanda.

Msukumo wa mpango huu unatokana na ripoti ya benki ya 2025, Africa's AI Productivity Gain, inayotabiri kuwa matumizi mapana ya AI yanaweza kuongeza hadi dola trilioni 1 kwenye pato la bara lote ifikapo 2035. Asilimia 58 ya faida hiyo inatarajiwa kutoka sekta tano: kilimo, biashara ya jumla na rejareja, viwanda, fedha na afya. Haya ni makadirio, si ahadi za uhakika — lakini yanaonyesha wapi uwekezaji unaweza kuleta mabadiliko makubwa, hasa kwa kuwa zaidi ya vijana milioni 300 wa Afrika wanatarajiwa kufikia umri wa kufanya kazi ndani ya miaka kumi ijayo.

Solomon Quaynor, Makamu wa Rais wa Benki anayeshughulikia Sekta Binafsi, Miundombinu na Viwanda, amesema benki inapima ahadi ya AI kwa uzalishaji — na kwamba mpango huu utaunganisha fedha za umma na binafsi ili faida za AI zigeuke kuwa ushindani, ajira na ukuaji jumuishi barani kote.

Benki na UNDP sasa zinawaalika serikali, taasisi za fedha za maendeleo, wawekezaji binafsi na mashirika ya hisani kujiunga. Mafanikio yatapimwa kwa miradi itakayoandaliwa, fedha zitakazovutia na faida zitakazowafikia wafanyabiashara na wafanyakazi.

Ina maana gani kwako?

Wakulima: Kilimo ni mojawapo ya sekta tano zitakazolengwa. AI inaweza kusaidia kutabiri hali ya hewa, kugundua magonjwa ya mimea mapema na kupanga bei — lakini fahamu kuwa mpango unaanza na nchi tano tu, na haijulikani kama Tanzania imo miongoni mwao.

Biashara ndogo: Biashara ya rejareja pia ipo kwenye orodha. Zana rahisi za AI — za hesabu, kuhudumia wateja au kutangaza bidhaa — zinaweza kuwa sehemu ya miradi itakayofadhiliwa, na hazihitaji uwekezaji mkubwa kuanza.

Vijana wanaotafuta kazi: Lengo la ajira milioni 25 linaonyesha ujuzi wa kutumia AI unakuwa faida kazini. Kujifunza kutumia zana hizi sasa ni hatua ya vitendo, bila kusubiri miradi mikubwa.