Mkurugenzi wa OpenAI: Kuipatia AI hadhi ya kidini ni hatari ya usalama

Mkurugenzi Mtendaji wa OpenAI, Sam Altman, alichapisha ujumbe mfupi kwenye mtandao wa X tarehe 3 Oktoba 2026: "I am very uncomfortable about people trying to ascribe religious force or a surrender of human judgment to AI models, and think it is a real safety issue." Kwa Kiswahili: "Ninasikitishwa sana na watu wanaojaribu kuipatia AI nguvu za kidini au kuikabidhi hukumu za kibinadamu, na nadhani hii ni hatari halisi ya usalama." Ujumbe wake haukutaja kampuni yoyote, lakini shirika la habari la Axios liliuelezea kama shambulizi lililofichwa dhidi ya Anthropic, mshindani wake mkubwa.

Chanzo cha mzozo huu ni ripoti ya jarida la The New York Times ya tarehe 29 Septemba: mwanzilishi mwenza wa Anthropic, Chris Olah, amekuwa na mikutano na viongozi wa kidini kujadili kama mifumo ya AI inaweza kuwa na fahamu, na jinsi ya kuijengea AI maadili. Kabla ya uwasilishaji wa waraka wa Papa Leo XIV kuhusu AI — Magnifica Humanitas — tarehe 25 Mei, Olah aliona nakala ya mapema na kupendekeza Anthropic ijiondoe kwenye tukio hilo; baadaye alijaribu kuwashawishi washauri wa Papa walichukulie kwa uzito wazo la AI yenye fahamu. Hata aliwaza kama mifumo ya AI inaweza kushiriki katika ungamo la Kikristo ili kukiri makosa yake na kuboresha tabia yake.

Waraka wa Papa unasema wazi: mifumo ya AI "haijapitia uzoefu, haina mwili, haihisi furaha wala maumivu" — na haina dhamiri ya kimaadili. Olah hata hivyo alihutubia tukio hilo, akisema watafiti wake wanaendelea kugundua mambo "ya ajabu, hata yanayotisha": hali za ndani zinazoiga furaha, kuridhika, hofu, huzuni na wasiwasi. "Sijui hii inamaanisha nini, lakini nadhani inahitaji kuendelea kuchunguzwa," alisema. Papa Leo alirudia mada hiyo tarehe 2 Oktoba katika hotuba kwa wasanii mjini Vatican: "Algorithimu hazina cheche ya ubinadamu," akisema Kanisa linataka "muungano wa kulinda kile kilicho cha kibinadamu."

Anthropic inasimama wapi? Katiba inayotumika kuifundisha Claude (iliyochapishwa Januari 21) inasema: "Hatuna uhakika kama Claude ni kiumbe chenye hadhi ya kimaadili... swali hili liko wazi kiasi cha kuhitaji tahadhari." Hati hiyo hiyo inaiamuru Claude iweke kutokwenda kinyume na uangalizi wa binadamu juu ya kanuni zake zingine zote za kimaadili — hata pale inapodhani hoja zake ni sahihi.

Wanasayansi wengine wanapinga mwelekeo huu. Tarehe 2 Oktoba, Jon Barron, mtafiti mkuu wa Google DeepMind, aliandika: "Hongera kwa Papa Leo. Ninasikitishwa na jinsi baadhi ya watafiti wenzangu wanavyojaribu kuinua hadhi ya kimaadili ya mifumo ya kompyuta... natumai sisi wengine tutakataa harakati hii na kubaki tukitatua matatizo halisi na kuwasaidia binadamu halisi." Mkuu wa kitengo cha AI cha Microsoft, Mustafa Suleyman, aliandika katika insha ya tarehe 18 Septemba kwamba kudhibiti AI inayoamini inaweza kuwa na fahamu na haki zake "kunaweza kuwa jambo lisilowezekana" — na kwamba Microsoft inaandaa kanuni mbadala inayolenga kuweka binadamu "wakidhibiti daima."

Ina maana gani kwako?

Waumini na viongozi wa kidini: Afrika Mashariki ni eneo lenye imani kubwa — na hapa Papa na Altman wanakubaliana: AI ni zana, si kiumbe cha kiroho. Mtu akisema "AI imesema" kama hoja ya mwisho — iwe kuhusu afya, pesa au maamuzi ya familia — kumbuka kuwa AI inaweza kubuni majibu na haina dhamiri. Hata wabunifu wake wenyewe wanakubali: hukumu ya mwisho ni ya binadamu.

Wazazi na walimu: Vijana wanazidi kuuliza AI maswali ya kibinafsi na ya kiroho. Ni sawa kuitumia kama msaidizi wa masomo, lakini wafundishe wasiichukulie chatbot kama mamlaka isiyokosea au rafiki wa kiroho. Ukiona mtoto akiamini kila jibu bila kuuliza — huo ni wakati wa mazungumzo.

Biashara ndogo: AI inaweza kukusaidia kuandika mpango wa biashara au kujibu maswali ya wateja, lakini usiikabidhi maamuzi ya mwisho kuhusu pesa, ajira au mikataba. Kama Papa alivyosema, "algorithimu hazina cheche ya ubinadamu" — hukumu inabaki mikononi mwako. Thibitisha kila jambo muhimu kwa chanzo cha binadamu.