Makampuni makubwa ya AI yakubali ishara moja: sasa tovuti inaweza kuzuia maudhui yake kutumika kufundisha AI

Makampuni manne makubwa ya AI — OpenAI, Google, Microsoft na Anthropic — yametangaza Alhamisi, Oktoba 30, 2026, kwamba yataeshimu ishara moja ya pamoja ambayo inaruhusu mmiliki wa tovuti kuzuia maudhui yake kutumika kufundisha modeli za AI. Hii ni mara ya kwanza kwa makampuni haya makubwa kukubaliana juu ya utaratibu mmoja wa aina hii.

Ishara hiyo inawekwa kwenye faili linaloitwa robots.txt — faili dogo ambalo karibu kila tovuti inalo, na ambalo linaambia programu za kukusanya data (crawlers) nini zinaruhusiwa kufanya. Hadi sasa, mmiliki aliyetaka kuzuia mafunzo ya AI alilazimika kuandika sheria tofauti kwa kila kampuni, na wakati mwingine kwa kila programu ya kukusanya data ya kampuni moja. Ishara mpya inabadilisha hilo: sheria moja inasomwa na makampuni yote yanayoshiriki.

Ishara hiyo inatokana na kazi ya kikundi cha Internet Engineering Task Force (IETF) kinachoshughulikia mapendeleo ya AI, na rasimu yake ya kiufundi iliwasilishwa Oktoba 30. Ni muhimu kujua kwamba bado ni rasimu — si kiwango rasmi kilichopitishwa — lakini makampuni manne yameshaahidi kuitumia.

Kuna mipaka muhimu mitatu ya kujua. Kwanza, ishara hii inahusu mafunzo ya modeli za AI zinazotengeneza maudhui (generative AI) pekee, si kazi nyingine za AI. Pili, inahusu mafunzo ya baadaye pekee: haitaondoa maudhui ambayo tayari yametumika kufundisha modeli zilizopo. Tatu, kama mmiliki hajaweka ishara hiyo, maudhui yake yanaendelea kuruhusiwa kukusanywa — kuzuia kunahitaji hatua ya mmiliki mwenyewe.

Ratiba inatofautiana kwa kampuni. Microsoft imesema itaanza kuieshimu ishara hiyo kuanzia Februari 1, 2027, na imetangaza pia mpangilio wake wa tofauti wa "AI Grounding" — unaohusu wakati AI inasoma ukurasa ili kujibu swali la mtumiaji, si kufundisha modeli. OpenAI imesema itaitekeleza "katika miezi ijayo" na kwamba udhibiti wake wa sasa wa robots.txt utaendelea kutumika. Google inatarajiwa kuifuata wakati fulani mwaka 2027, na ripoti zinasema Anthropic imeanza tayari. Meta imesema inaunga mkono wazo hilo, lakini haijaahidi kuliweka.

Tangazo hili linakuja wakati wachapishaji wanalalamika kwamba programu za AI zinakusanya makala zao bila ruhusa wala malipo — na kesi kubwa bado zinaendelea mahakamani, ikiwemo ile ya New York Times dhidi ya OpenAI na Microsoft iliyowasilishwa Desemba 2023.

Ina maana gani kwako?

Waandishi, wanahabari na wachapishaji: Hii ni zana mpya ya kulinda kazi yenu. Kama una gazeti la mtandaoni, blogu au tovuti ya habari — hata tovuti kama hii ya Pashavo — sasa unaweza kuweka sheria moja badala ya nne au zaidi. Lakini kumbuka: haitasaidia makala zilizokusanywa tayari, na utekelezaji unachukua miezi. Kama unataka kuzuia, usisubiri hadi Februari.

Biashara ndogo zenye tovuti: Kama una tovuti ya duka lako, hoteli au huduma, maelezo ya bidhaa, picha na bei zako ni maudhui pia. Ishara hii inakupa sauti: unaweza kuchagua kuruhusu AI ijifunze kutokana na biashara yako — ambayo inaweza kuifanya ionekane kwenye majibu ya AI — au kuizuia. Chaguo lako, si la kampuni za AI.

Watengenezaji wa maudhui na wabunifu: Kama unaandika, unapiga picha au unatengeneza video na kuziweka mtandaoni, kazi yako sasa ina ulinzi rahisi zaidi wa pamoja. Lakini ulinzi huu ni wa hiari kwa makampuni — si sheria. Kampuni isiyoshiriki inaweza kuendelea kukusanya, kwa hiyo bado unahitaji kufahamu sheria za hakimiliki za nchi yako.

Watumiaji wa kawaida: Kwa msomaji wa kawaida, habari hii inamaanisha uwazi zaidi. Tovuti zitakazoamua kuzuia mafunzo zinaweza kupungua kwenye majibu ya AI, wakati zile zinazoruhusu zinaweza kuonekana zaidi. Unaposoma jibu la AI, kumbuka: linaweza kuwa limejifunza kutokana na maudhui ambayo mmiliki aliruhusu — au aliyeshindwa kuzuia kwa wakati.