Jinsi ya kutambua ulaghai unaotumia AI: ishara tano za tahadhari
Sauti na video bandia sasa zinafanana na za kweli. Hizi ni njia za kujilinda kabla hujatuma pesa au kutoa taarifa zako.
Picha: imetengenezwa na AI
Ulaghai unaotumia akili mnemba umeongezeka kwa kasi. Sauti na video bandia sasa zinafanana sana na za kweli, na ujumbe wa udanganyifu unaweza kuonekana kama umetoka kwa mtu unayemjua. Hizi ni ishara tano za tahadhari na jinsi ya kujilinda.
Kwanza, simu ya dharura kutoka kwa ndugu. Unapokea simu na sauti inafanana na ya mtoto au ndugu yako, anasema yuko matatizoni na anahitaji pesa sasa hivi. AI inaweza kuiga sauti ya mtu kutokana na rekodi fupi ya sauti yake. Usipeleke pesa kwa sababu ya simu moja. Kata simu, halafu mpigie huyo mtu kwa namba unayojua, au mfikie kupitia mtu mwingine wa familia, ili kuthibitisha.
Pili, video ya mtu maarufu anayeahidi pesa au dawa ya ajabu. Video fupi zinazosambaa kwenye mitandao ya kijamii zinaweza kuonyesha mwanasiasa au msanii maarufu akisema maneno ambayo hakuwahi kuyasema. Angalia midomo kama inaendana na sauti, mikono na meno kama yanaonekana ya kawaida, na kama video hiyo imetoka kwenye akaunti rasmi ya huyo mtu. Watu maarufu hawatoi pesa kwa watu wasiowajua kwenye WhatsApp.
Tatu, kazi au zawadi inayohitaji malipo ya awali. Unapata ujumbe kuwa umechaguliwa kwa kazi au umeshinda zawadi, lakini lazima ulipe ada ya usajili, ushuru au gharama za usafirishaji kwanza. Ajira ya kweli haihitaji ulipe ili uanze kazi, na zawadi ya kweli haihitaji ada. Ukiona ombi la malipo ya awali, huo ni ulaghai.
Nne, ujumbe unaokushinikiza kufanya haraka. Ulaghai mwingi unategemea hofu na haraka: akaunti yako itafungwa leo, ofa itaisha baada ya dakika chache, au ndugu yako yuko hatarini sasa hivi. Wahalifu wanataka usifikirie. Kila mara simama, pumua na hakiki kupitia njia nyingine kabla ya kutenda.
Tano, kiungo au programu isiyojulikana. Ujumbe una kiungo cha kubofya au unakuomba kupakua programu mpya ili kupokea pesa au kuona picha. Usibofye viungo kutoka kwa watu usiowajua, na usipakue programu nje ya duka rasmi la programu za simu yako. Angalia pia anwani ya tovuti: herufi moja iliyobadilishwa inaweza kumaanisha tovuti bandia.
Kanuni moja inatosha kukumbuka: simama, hakiki, halafu ndipo tenda. Hakuna pesa, nambari ya siri au msimbo wa uthibitisho unaopaswa kutolewa kwa sababu ya simu moja au ujumbe mmoja. Thibitisha kupitia njia ya pili unayoiamini, kama vile kupiga namba unayojua au kuuliza mtu wa familia. Kama umetuma pesa kwa mtu uliyedanganywa, ripoti haraka kwa mtandao wako wa simu na kituo cha polisi kilicho karibu nawe.
Kila mtu aliye na simu anaweza kulengwa, bila kujali umri au elimu. Shiriki ishara hizi na wazazi, ndugu na majirani, hasa wazee ambao huenda hawajui kuwa sauti na video zinaweza kuigwa. Kadiri watu wengi wanavyojua hila hizi, ndivyo wahalifu wanavyopata nafasi ndogo.
Stori hii imeandikwa na mfumo wa AI. Jinsi tunavyotumia AI
Stori zaidi
OpenAI yazindua ChatGPT Wallet: sasa wakala wa AI anaweza kukulipia ununuzi, bila kuona namba ya kadi yako
OpenAI imetangaza Novemba 13 kwamba msaidizi wake wa AI sasa anaweza kukamilisha malipo kwa niaba yako, kwa idhini yako kila mara, na bila kushiriki namba halisi ya kadi yako.
OpenAI yafungua ChatGPT kwa biashara: sasa unaweza kudai wasifu wa duka lako
OpenAI imezindua Business Hub, biashara yoyote yenye tovuti inaweza kudai wasifu wake kwenye ChatGPT, kurekebisha taarifa zake na kuona ni mara ngapi ChatGPT inaitaja.
IFC yawekeza kwenye Kifiya: AI inayowasaidia wakulima kupata mikopo bila dhamana
Shirika la Fedha la Kimataifa limewekeza kwenye kampuni ya teknolojia ya Ethiopia ya Kifiya, ambayo hutumia AI kutathmini wakopaji wasio na historia ya mikopo, na sasa inaangalia kupanua huduma zake hadi Tanzania, Kenya, Uganda na Rwanda.